Above: Gwaith Meddygon Myddfau - The Myddfai Medical Work - Outer front cover.

It is reported that in the thirteenth century the locality of Myddfai in Carmarthenshire was renowned for the dissemination of knowledge about remedies for many diseases, and it is also said that Welsh medicine was far in advance of the rest of Europe. Rhiwallon and his three sons, Cadwgan, Gruffydd and Einon, became known as the Physicians of Myddfai.

In 1805 David (surname lost) started to keep a notebook of these recipes. One memorable phrase pops up repeatedly at the end of various prescriptions: "a chwi fyddwch iach" - "and you will be well" or "ac iach a fyddi" - "and thou wilt be well", also "ac iach fydd" - "and it will be well".



Above: The front cover is very tattered, but here is Dr. David's name and likely his address, along with the date he started his collection of prescriptions. Inner front cover.

The notebook has fourteen pieces of paper, folded over to give 28 pages, 56 writing surfaces, plus a grey cover, worn away in places. The pages measure 4" x 6 1/2".

Here are a few of the pages from this notebook:


Above: Page 20 (left hand side) Rhag chwydd neu ysig

Above: Page 21 (RHS) I Ostwng Chwydd

Some of the prescriptions transcribed:

Rhag gwayw ar ddyn pa le bynnag y bo.
Cymmer Rawn yr Eiddew (pan y bont yn ffrwythlon ac addfed) au stampio yn dda a Saim Gwydd, gan ei temprio wrth y tan yn feddal a Dyro mewn Gwlan Defaid wrth y fann Dolurus.

Rhag Gwayw Draen.
Cymmer frig Bannadl a Dwr mab bychan ai berwi'n dda, ac Eneinio'r Dolur ag ef ac iach fydd.

Rhag y pigin neu Gwayw Pigog.
Cymmer Had llin ai berwi mewn Llefrith newydd Odro a gwna yn Blastr a dyro wrth man Dolurus.

Neu werth 8d o Clibend a gwerth 6d. o Mastic a gwerth 4d. o Ffrancinsens pur, a llai na 1d. rhwyng ystor a phyg ar un faint o bob un, ac ychydig o Gwyr melyn, curwch y cwbwl yn fan, ac ysgleifiwch y cwyr yn deneu, au toddi hwy gan roddi ymenyn Gwyrf atto ai gryn ferwi hyd oni chymmysgo'n dda yna tywelltwch mewn dwr ac yna gweithiwch ef megis cwyr crydd, rhowch gymmwystra o'r ymenyn rhag ei fod yn rhy frau nag yn rhy feddal, rhaid i chwi ei weithio'n hir, gan ei dynnu ai curo fel na bo mo'r Dwr ynddo yn sefyll ac yno ei wneuthur yn rholiau ai gadw mewn Lledr, a phan fyddo achos iw arferu, cais Ledr teneu ystwyth ai gyfledy yn Blastr cyn deneued ac y byddo posibl gan ei ddal gyferbyn a'r Tan, neu dwyn cyllell i'w gyfledu ai wrth y fann y byddo'r Pigin, ond bod yn sicr o fod y rhan fwyaf o'r Plastr rhwng y Pigin, ar galon fel y symmydo tu ar galon, ac fel y symmydo'r Pigin, rhaid symmyd y Plastr, ond rhaid i fod yn siwr iw ososd rhyngddo ar galon gan mwya: fe wasnaetha'r Swm o'r cyffiriau uchod i lawer o bobl; Clibend ai roi mewn Afal ai Rostio ac tyrr ar rai.

Ystor yn Bowdr ar Ddiod ac tyrr ar rai.

Rhag gwayw ar ddyn pa le bynnag y bo.
Cymmer Rawn yr Eiddew (pan y bont yn ffrwythlon ac addfed) au stampio yn dda a Saim Gwydd, gan ei temprio wrth y tan yn feddal a Dyro mewn Gwlan Defaid wrth y fann Dolurus.

Rhag chwydd neu ysig, neu gyfyngdra a fo ym Mhwll y galon, neu'r ystlys, y cylla neu'r ysgyfaint, chwydd rhwng yr Arenneu ar Lliengig neur Asenau.
---------
Cymmer Bil Haidd a silia ef a'r gelli, neu friwia ef mewn mortar yn sych oni ddelo y Rhisgil ymaith oll i gyd. Cymmer hefyd Ddail y fagwyn felen os gwr fydd ac Gwraig Dail y Ledlys ar Llinaid, a rhoi Dau cymaint or Haidd ond llai or Llinad, megis bedwaredd ran ar Haidd a briwia'r llysiau rhwyng dy ddwylo a llanw Badell neu grochan o Ddwr ffynon oer; A berwi'r hyd oni dont yn grynn sych ac yn feddalion ac yna Dyro hwy a Liain yn frwd yn Gyflad ar Dolur a gad yno hyd oni sycho; ac yna rhoi un arall yn frwd wrtho, ac arfer hynny gan chwanegu Dwr at y Plastr ai ferwi tra parhao, ac fel y torro eitha gwayw, ar pesychu ar - Diffig anadl ac y chria'r Iau ar ysgyfaint ou caethiwed ac y gostwng y chwydd ac y tynera ac y rhyddha'r coleiddion a'r cylla yn holl iach ac a tynn bob crygni, ac a gliria'r frest I fod yn iach.



Centrefold - left hand page.

Centrefold - right hand page.


Pages 2 and 3 Rhag Fertigo neu Bendro (Vertigo or Dizziness)

1 Title Gwaith Meddyg Myddfeu
2 Rhag Gwaiw Megrim
3 Rhag Dolur Clustiau
4 Arall rhag Byddarni




5 Rhag y Fegrin Lwyd
6 Helpio Llygad



7 Modd gwneir cyffeth
8 Rhag dolur y llygad
9 I wneuthur dwr Llygaid
10 Eli rhag Dolur Llygaid
11 I iro llygaid rhai a'r frech wen
12 Rhag gwŷn y ddannoedd
13 Rhag spengyl yn y gwddf
14 Rhag y Canger or tu allan i Ddyn
15 I iachau pob math ar friwiau
16 Rhag tarddu neu Ddyfrwriant
17 Rhag Gwres neu Dardd
18 Arall Rhag y Peswch
19 Rhag Anadl Brwnt Ddrewllyd
20 Rhag Chwydd neu ysig
21 I ostwng Chwydd
22 Rhag hen chwydd a fyddo'n annaturioli i ostwng
23 I Ostwng Chwydd mewn Cnawd dyn
24 I ostwng Chwydd
25 Rhag Dolur Chwyddedig
26 Arall ir unrhyw Ddolur
27 Rhag Briw ar gymal a Gwayw dolurus
28 Rhag gwayw ar ddyn pa le bynnag y bo (CentreLeft)
29 Ctd.
30 Rhag y Cric neu Stits mewn Cefn
31 neu cymmer Heli cig Eidion a Dail yr Eidrol
32 Plastr wrth Grimog neu Goes
33 Rhag Gwewyn yn y Gliniau
34 Rhag Dolur yn y Giau ar Asgwrn
35 Rhag Oerfela Gwewyn mewn Corph Dyn
36 Rhag Briw ar Benlin
37 Rhag gwewyn a fo'n rhwymo aelodau Dyn fel na allo ef ei hestyn
38 Eli Gwcwyr
39 Neu Hyn
40 Help i Ddyn na all attal Piso
41 Rhag y Colic Gwynt
42 Rhag Corph a fo'n rhwym
43 Neu hyn. Lladd Llynger mewn Plant
44 Rhag Cryd neu'r Achus. Ddeinton
45 Rhag y Clefyd Melyn
46 Rhag Llysmeiriau
47 Neu hyn. Cais eirin y Perthi
48 Ctd. Gwneuthur Diod o Lysiau yn amser haf.
49 Rhag Clwy'r Bustl ar Anifeiliaid
50 Medswn i Geffyl a fo Glafrio trosto
51 Medswn i Geffyl a fo anwyd arno
52 Rhag Dolur sydd yn dy foch oddiwrth yr Ysgyrfi'n dangos megis Dywreinen
53 Rhag y Frech Fawr
54 Lladd pryfaid ym Mol Ceffyl
55 Inner Back Cover Illegible

(Subject to recount!)

Transcription Rowena Evans

© Melin-y-Coed | created at www.mrsite.com